“Elə tikinti şirkətləri var ki”

517
Ev almaq hər bir insanın arzusudur. Hələ kiçik yaşlardan arzusunda olduğumuz, xəyalını qurduğumuz evləri almaq heç də asan deyil. Evlərin qiyməti günü-gündən daha da bahalaşır. Bu da ev almaq istəyən şəxslərin vəziyyətini xeyli çətinləşdirir. Lakin çətinliklə də olsa, bu arzusuna çatanların sayı heç də az deyil. Bəs ev almazdan əvvəl nələrə diqqət yetirməli , kimdən məsləhət almalı? Ev alarkən hansı hüquqi proseslər həyata keçirilməlidir? Ev alarkən diqqət etməli olduğumuz bəzi vacib detallar var ki, onlar mütləq nəzərə alınmalıdır.
 “Alıcılar heç vaxt birinci və axırıncı mərtəbələri istəmirlər”

Ev alarkən diqqət etdiyimiz digər bir məqam isə evin şəraitinin, kommunal vəziyyətinin necə olması, zəlzələyə davamlılığı və möhkəm olmasıdır. Qiymət razılaşmasında da bu, nəzərə alınır. Bundan əlavə, evin təmirli və ya təmirsiz olması, əsas yola çıxışı, həyətyanı sahəsi, mənzərəsi, yerləşdiyi yer və s.-də nəzərə alınır. Bu haqda “Prant” Daşınmaz Əmlak Agentliyindən ekspert Xanım Məmmədovanın fikirlərini öyrəndik: “ Bakıda ev və ya torpaq alarkən ilk öncə evin sənədlərinə diqqət yetirilməlidir. Hazırda ev alarkən ən çox bina evlərinin alışı zamanı problemlərlə rastlaşırıq. Çünki elə tikinti şirkətləri var ki, bir mənzili iki-üç şəxsə satırlar. Mənzil alarkən isə insanların tələbləri, demək olar ki həmişə eyni olur. 10 il bundan əvvəlki tələblərdə də, 10 il bundan sonrakı tələblərdə də əsasən eyni istəklər olub və olacaq da. Alıcılar heç vaxt birinci və axırıncı mərtəbələri istəmirlər. Çünki, adətən, birinci mərtəbə nəmişlik olur, axırıncı mərtəbənin də izolyasiya sistemləri yaxşı olmur. Yəni hava isti olduğu zaman ev çox isti olur, hava soyuq olduğu zaman çox soyuq olur. Buna görə birinci, axırıncı mərtəbələr istənilməyən mənzillər sayılır. Künc evlər də istənilməyən mənzillər siyahısına aiddir desək, səhv etmiş olmarıq. Çünki bu evlərin dizaynı çox vaxt alıcılar tərəfindən bəyənilmir”.

Qaz problemi…

Ekspert qeyd etdi ki, yeni tikilmiş binalarda sakinlər bir çox problemlərlə üzləşirlər. Bunlara liftin gec istifadəyə verilməsi, mənzillərə qazın verilməməsi, park yerinin olmaması və s. daxildir: “Bunlardan ən çox rast gəlinəni isə qaz problemidir. Binalara qaz verilməsi haqqında Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) Qaz İstismar İdarəsi razılıq verməlidir. Çünki yüksək mərtəbələrə qaz çəkildiyi zaman qazın təzyiqi çox ola bilər və bu səbəblə partlayış baş verər. Belə qəzaların baş verməməsi üçün FHN-in razılığı tələb olunur. Razılıq alındıqdan sonra isə binanın hər blokuna görə Qaz İdarəsinə pul ödənməlidir. Çox vaxt bu məbləğin ödənilməsindən boyun qaçırıldığına görə binaya qaz verilməsi prosesi ləngiyir. Bu zaman bina sakinləri elektrik enerjisindən çox istifadə etdikləri üçün kommunal xərclərin həddən artıq çox olmasından şikayət edirlər. Digər bir problem isə yollarda tıxac yaranmasın deyə bir çox yeni binaların qarşısında maşınlar üçün nəzərdə tutulan park yerinin olmamasıdır. Bu da bina sakinləri üçün problemə gətirib çıxarır. İnsanlar maşınlarını harada saxlayacaqlarını bilmirlər”.

“Hər ay 200-300 kommunal xərclər pul ayrılır”

Yeni binalarda ev alanların qarşılaşdığı digər bir problem də kommunal xərclərin yüksək olmasıdır: “Yeni binalarda kommunal xərclər 30 qəpikdən 1 manata qədərdir. Yəni 300 kvadratmetr evi olan şəxs ayda 200, 300 manat, sadəcə, kommunal xərclərə pul ayırmalıdır. Bu zaman sanki öz evinizdə kirayə qalırsınız. Ancaq standart qiymət 30 qəpik olmalıdır. Keyfiyyətli evlərə gəldikdə isə demək olmaz ki, Bakının mərkəzindəki evlər keyfiyyətli, şəhərətrafı evlər isə keyfiyyətsizdir. Əksinə, şəhərətrafı keyfiyyətli evlər daha çoxdur. Sadəcə, dəqiqliklə seçmək, araşdırmaq lazımdır. Maraqlıdır ki, alıcılar evin zəlzələyə davamlı olub-olmaması haqqında bir o qədər də maraqlanmırlar. Sadəcə, binada və evdə çatların olmamasına diqqət edirlər”.

“Qiymətlər ötən illərə nisbətən çox qalxıb”

İndi əksər insanlar paytaxt Bakıda mənzil almağa üstünlük verirlər. Paytaxtın mənzil və torpaq bazarında isə qiymətlər günü-gündən artır. Evlərin qiymətləri əsasən sahəsinə, təmirinə, yerləşdiyi yerə görə fərqlənir. X. Məmmədovanın sözlərinə görə, şəhərin mərkəzindəki evlər şəhərətrafı evlərə nisbətən daha bahalıdır: “Mərkəzdəki evlərin qiymətləri yer, strategiya baxımından yüksəkdir. Ümumiyyətlə, bu il qiymətlər ötən illərə nisbətən çox qalxıb. Keçən illə müqayisədə qiymətlərdə ciddi dəyişikliklər müşahidə olunur. Ötən il həyət və bina evlərinin kvadratı 900 və 1000 manat arasında dəyişirdi. Hazırkı qiymət isə 1500 və ya 1800 manatdır. Keçən il köhnə binalarda 100 minə olan mənzillər, hazırda 120-130 minədir. Alıcılar əsasən köhnə binlardan ev almağa üstünlük verirlər. Bu, o demək deyil ki, yeni tikilmiş binalar keyfiyyətsizdir, pisdir. Xeyr.. Yeni binaların içərisində də yaxşı binalar var. Ancaq bunlar 50-60 faiz təşkil edir. Son olaraq, yeni ev alanlara məsləhətim odur ki, ev alarkən yaxşı şirkətlərə müraciət etsinlər. Şirkət yaxşı olduqdan sonra sizin ev haqqında məlumatınız olsa da-olmasa da onlar sizə yaxşı ev təklif edəcəklər. Yəni əsasən vasitəçi şirkət yaxşı olsun ki, sizə büdcənizə münasib şəhərdəki necə deyərlər, “qaymaqları” təklif etsin”.

Sənədləşmə prosesi…

Mənzil alarkən vacib məsələlərdən biri, sənədləşmə prosesidir ki, çox vaxt alıcılar buna diqqət etmirlər. Bu məsələ ilə bağlı hüquqşünas Emil Qurbanovun fikirlərini öyrəndik: “Ev alarkən ilk olaraq, alqı-satqı predmeti olan obyektin hüquqi sənədlərinin mövcud qanunvericiliyinin tələblərinə uyğun olub-olmaması aydınlaşdırılmalıdır. Həmin evin ilk olaraq, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrində qeydiyyatda olub olmaması barədə çıxarış (kupçi) tələb olunmalı və həmin o çıxarışa baxılmalıdır. Əgər kupçi varsa, həmin o yaşayış yeri haqqında Mənzil İstismar İdarəsindən 2 nömrəli arayış (“Forma-2”) alınmalıdır. “Forma-2”də həmin evdə qeydiyyatda olan 18 yaşdan yuxarı hər kəsin evin satılması ilə bağlı notarial qaydada razılığı qeyd olunur. Əgər evi satan şəxs ailəlidirsə və ev nikahdan sonra alınıbsa, hər iki tərəfin evin satılması barədə razılığı lazımdır. Çünki evdə yaşayan yetkinlik yaşına çatmış hər kəsin orada yaşamaq və istifadə hüququ var”.

“Evin girovda olub-olmadığı yoxlanılmalıdır”

Hüquqşünasın sözlərinə görə, evin girovda və ya ipotekada olub-olmadığı aydınlaşdırılmalıdır: “Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestrindən 1 nömrəli arayış (“Forma-1”) tələb olunmalıdır. Bu arayışda isə həmin evin girovda və ya ipotekada olub-olmaması qeyd olunur. “Forma-1” də göstərilir ki, ev girovda deyil, satıla və özəlləşdirilə bilər. Buradan biz bilirik ki, bu evi ala bilərik, yoxsa yox. Bu məqamlara diqqət yetirildikdən sonra Notariat Kontoru lazımi prosesləri həyata keçirir. Əgər evin satışında bir qanunsuzluq aşkar edilərsə, notarius buna müdaxilə edir və həmin müqaviləni təsdiqləmir. Çünki notarius qanunsuz bir prosesi həyata keçirə bilməz. Bütün bunları nəzərə alaraq, ev alan şəxs ilk öncə “Forma-1”, “Forma-2” tələb etməli və kupçinin olub-olmamasını dəqiqləşdirməlidir”.

Sonda ekspertlərin məsləhətlərini qısaca bu şəkildə sıralayaq. Alıcı əsasən alacağı evin qeydiyyatı ilə bağlı məsələlərlə maraqlanmalı, aldığı evdə artıq heç kəsin qeydiyyatda olmadığına əmin olmalı, obyektin yüklülük sənədini müəyyən etməlidir. Alınan evin kommunal şəraiti, dözümlülüyü və ən nəhayət qiyməti nəzərə alınmalıdır.

Bəylər Məcidov, Nərmin Haqverdiyeva