Delfin savaşı

0
632

Ötən əsrin 50-ci illərində bəşəriyyət “Soyuq müharibə” dövrünə qədəm qoydu. Bu müharibədə qarşı duran tərəflər – SSRİ və ABŞ bir-birinə qarşı apardıqları gizli müharibələrə hətta okeanların ən ağıllı varlığı hesab edilən delfinləri belə cəlb etmişdilər. Həmin dövrdə ABŞ-da delfinlərdən ibarət xüsusi təxribat qrupu təşkil edilmişdi. Yeri gəlmişkən, onu da deyək ki, hələ 19-cu əsrin əvvəllərində məşhur sərkərdə Napoleon La-Manş boğazını keçərək İngiltərəyə hücum etmək üçün delfinlərdən istifadə edilməsi imkanlarının öyrənilməsi barədə göstəriş vermişdi. Birinci Dünya müharibəsinin ən qızğın dövrlərində məşhur amerikalı fizik Robert Vud alman sualtı qayıqlarının aşkar edilməsi üçün delfinlərin xidmətindən istifadə edilməsi üçün elmi araşdırmaların aparılmasını təklif etdi. Lakin o vaxt fizikin bu ağlabatan təklifləri ilə ciddi şəkildə maraqlanan olmadı. Yalnız ötən əsrin 30-cu illərində ABŞ-da müharibə zamanı delfinlərdən təxribatçı qrupları kim istifadə edilməsini nəzərdə tutan elmi araşdırmalar mərkəzi quruldu.

Vyetnam müharibəsi – delfin döyüşü
Delfinlərdən okeanlarda düşmənin sualtı gəmilərinin aşkar edilərək məhv edilməsi taktikasından Vyetnam müharibəsində daha geniş şəkildə istifadə edilməyə başlandı. 1964-cü ildə Vyetnamda müharibəyə başlayan ABŞ Hərbi Dəniz Donanması tez-tez naməlum sualtı qayıqların və sualtı təxribat qruplarının hücumuna məruz qalırdı. Bunu görən ABŞ Hərbi Dəniz Donanması Komandanlığı düşmənin sualtı qayıqlarının və sualtı təxribat qruplarının aşkar edilərək məhv edilməsi üçün delfinlərdən istifadə etmək barədə qərar qəbul etdi. Bu məqsədlə Elmi Tədqiqat Mərkəzində xüsusi təlim keçilən ilk 6 delfin təcili şəkildə Vyetnam sahillərinə gətirildi. Delfinlərə Vyetnam sahillərində lövbər salan ABŞ Hərbi Dəniz Donanmasının gəmilərini mühafizə etmək tapşırılmışdı. Onların başına itiuclı iynəsi olan qaz balonları bərkidilmişdi. 360 metr məsafədə delfinlər gəmiləri olduqca böyük dəqiqliklə mühafizə edirdilər. Gəmiyə yaxınlaşan hər hansı sualtı təxribat qruplarına hücum edən delfinlər onları iynələyirdilər. İynə zərbəsi zamanı qaz balonunun klapanı açılır və insanın bədəninə onun daxili üzvlərini şişirdərək partladan xüsusi hava daxil olurdu. Bu da təxribatçının ölümü ilə nəticələnirdi. Delfinlərin yardımı ilə ABŞ Hərbi Dəniz Donanması 12 ay ərzində düşmənin 50 təxribatçısını məhv edə bildi. Bundan əlavə, ABŞ elmi tədqiqat mərkəzlərində dəniz şiri adı verilən suitilərdən xüsusi təxribat qrupu təşkil edilmişdi. Suitilər hətta düşmənin təxribatçı qruplarına münasibətdə belə olduqca mərhəmətli davranan delfinlərlə müqayisədə daha amansız hərəkət edirdilər. Delfinlərdən və suitilərdən istifadə edilməsi nəticəsində Vyetnama məxsus sualtı qayıqlar və təxribat qrupları böyük itkilər verdilər. Nəticədə onlar ABŞ hərbi gəmilərinə qarşı sualtı təxribatları dayandırmağa məcbur oldular.

İlk etirazlar
ABŞ ictimaiyyətinə hərbi məqsədlər üçün delfinlərdən istifadə edilməsi yalnız ötən əsrin 70-ci illərində məlum oldu. 1976-cı ildə Havay adalarında dünya sensasiyalı bir məhkəmənin şahidi oldu. Havay adalarındakı delfinlərin təlimi mərkəzində işləyən Li Vessner və Stiv Sepmen delfinlərdən hərbi məqsədlər üçün istifadə edilməsinə qarşı çıxdılar. Onlar öz etirazlarını təlim mərkəzindəki delfinləri dənizə buraxmaqla nümayiş etdirdilər. ABŞ Hərbi Məhkəməsində dərhal Li Vessner və Stiv Sepmenə qarşı cinayət işi qaldırıldı. Məhkəmə prosesi zamanı məlum oldu ki, Pentaqon (ABŞ Müdafiə Nazirliyi) Havay adalarından əlavə, Florida ştatındakı Ki-Uest limanında delfinlərin daha bir gizli təlim mərkəzinə malikdir. Amerikalı bioloq alim Maykl Qrinvud məhkəmədə bildirdi ki, Ki Uestdəki Elmi-Tədqiqat Mərkəzində delfinlərin başına düşməni zəhərləyən qaz balonu bərkidirlər. Buna paralel olaraq o, delfinlərin bədəninə böyük dağıntı gücünə malik olan partlayıcı maddələrin bərkidildiyini və bu yolla düşmənin sualtı qayıqlarına hücumlar təşkil edildiyini bildirdi. Məhkəmədə delfinlərdən hərbi məqsədlər üçün istifadə edilməsi barədə şok effekti verən daha onlarla məlumatlar üzə çıxdı. Dünya ictimaiyyəti Pentaqondan dərhal delfinlərdən hərbi məqsədlər üçün istifadə edilməsinin dayandırılmasını tələb etdi. Buna baxmayaraq, Pentaqon delfinlərdən və suitilərdən hərbi məqsədlər üçün istifadə edilməsinə son qoyulması barədə beynəlxalq ictimaiyyətin tələblərinə məhəl qoymamaqda davam edir. Londonda nəşr edilən “Observer” qəzetinin məlumatına görə, Pentaqon düşmənin istənilən sualtı və suüstü hədəfini məhv etməyə qadir delfin-kamikadzelər hazırlayıb. Böyük dağıntı gücünə malik olan torpedalar delfinin bədəninə bərkidilirdi. Onlar düşmən gəmisini aşkar edən kimi ona yaxınlaşaraq “zərbə” endirirdilər. Bu zərbə zamanı torpeda işə düşərək düşmən gəmisini havaya sovururdu. ABŞ-da çıxan “Arqosi” jurnalının yazdığına görə, sonralar Pentaqon bu “təcrübəni” daha da təkmilləşdirdi. Bu dəfə mina delfinin kürəyinə bərkidilirdi. Delfinlərin bəzən ürəyiyumşaqlıq etdiyini və ölümə getmək istəmədiyini görən təlimçilər minalara uzaqdan idarə edilən xüsusi cihaz bərkitmişdilər. Bu cihaz vasitəsilə mina uzaqdan işə salınır və düşmən gəmisi məhv edilirdi.

Delfinlər Fars körfəzində
Sonrakı illərdə ABŞ delfinlərdən dünyanın müxtəlif bölgələrində baş verən müharibələrdə, o cümlədən Nikaraquada və Fars körfəzində istifadə edib. Bununla əlaqədar hələ 1984-cü ildə “Nyu-York-Tayms” qəzetində ABŞ Hərbi Dəniz Donanması komandanlığının gizli direktivi dərc edilmişdi. Direktivdə Nikaraquada (həmin dövrdə Nikaraquada SSRİ-nin yardım etdiyi qüvvələrlə ABŞ tərəfdarı qüvvələr arasında Vətəndaş müharibəsi gedirdi) düşmənin hərbi dəniz obyektlərinə qarşı delfinlərdən istifadə edilməsi barədə göstəriş verilmişdi. Qəzetin yazdığına görə, delfinlərin üstünlüyü ondadır ki, düşmən kim tərəfindən və haradan hücum ediləcəyini bilmir. Ona görə də təxribatın kimlər və hansı dövlət tərəfindən həyata keçirilməsini heç vaxt sübut etmək olmur. Onu da deyək ki, delfinlər Nikaraqua sahillərində lövbər salan düşmənin hərbi və ticarət gəmilərinə böyük zərər vurdular. Qısa müddətdə SSRİ-yə məxsus olan “Luqansk” gəmisi də daxil olmaqla, delfinlər 14 hərbi və mülki gəmini məhv etdilər və ya tamamilə yararsız hala saldılar.Yalnız SSRİ-nin ciddi etirazlarından sonra ABŞ baş verən təxribatlarda günahını boynuna aldı.
Lakin Pentaqon həmin gəmilərin delfinlər vasitəsi ilə məhv edildiyini danaraq onların yüksəksürətli katerlərdən istifadə edilməklə sıradan çıxarıldığını bildirdi. Çünki Pentaqon delfinlərdən hərbi məqsədlər üçün istifadə edildiyini etiraf etsəydi, onda dünyada ABŞ-a qarşı yeni etiraz aksiyaları başlayacaqdı.

Hərbi dəniz bazasını delfinlər mühafizə edirlər
Bəzi məlumatlara görə, ABŞ hazırda özünün hərbi dəniz bazalarını mühafizə etmək üçün xüsusi təlim görmüş delfinlərdən istifadə edir. Buna misal kimi isə, Vaşinqton ştatındakı Banqor hərbi bazası göstərlir. Qeyd edək ki, Banqor hərbi bazasında “Traydent” ballistik raketləri ilə təchiz edilən “Oqayo” sualtı gəmisi, “Stels” bombardmançı təyyarələri və nüvə başlıqlı “MX” ballistik raketləri cəmlənib. Bu hərbi bazanın təhlükəsizliyinin təmini də delfinlərə tapşırılıb. Delfinlərin burun hissəsinə avtomatik olaraq işə düşən mini-pistolet bərkidilib. Təxribatçı mühafizə altında olan akvatoriyaya daxil olan kimi delfin ona hücum edərək, burnunun ucu ilə ona zərbə vurur. Bu zərbə zamanı mini-pistolet avtomatik olaraq işə düşür və açılan atəş dərhal təxribatçını məhv edir. Delfinlərdən 1987-1988-ci illərdə Fars körfəzində baş verən İran-İraq müharibəsi zamanı ABŞ hərbi gəmilərini qorumaq üçün də istifadə edilib. Eyni zamanda həmin dövrdə delfinlərdən körfəzdə böyük təhlükə törədən sahibsiz minaların məhvində də istifadə edilib. Bu qeyri-insani hərəkətlər nəticəsində yüzlərlə delfin məhv oldu.

Delfinlärdän 1991-ci ildä Ýraqa qarþý häyata keçirilän “Sährada tufan” ämäliyyatýnda da isitfadä edilib. ABÞ härbi däniz qüvvälärinin Küveyti iþðal etmäsinin qarþýsýný almaq üçün Ýraq adý çäkilän ölkänin sahil sularý ätrafýnda härbi minalardan ibarät keçilmäz säddlär qurmuþdu. Bunu görän ABÞ minalarý zärärsizläþdirmäk üçün mini robotlarý iþä saldý. Lakin Ýraq sualtý diversiya qruplarý mini robotlarý “äsir” alaraq zärärsizläþdirdilär. Bunu görän Pentaqon därhal minalarýn vä sualtý täxribatçý qruplarýn mähv edilmäsi mäqsädilä suiti alayýný körfäzä göndärdi. Suitilär därhal Ýraqýn sualtý täxribat qruplarýna hücum edäräk onlarý mähv etdilär. Bundan sonra Küveyt sahillärindäki minlärlä minalar müxtälif vasitälärlä zärärsizläþdirildi. Lakin Umm-Kasr portunda sular olduqca bulanlýq idi vä suitilär belä þäraitdä minalarý aþkar edäräk mähv edä bilmirdilär. Ona görä dä bu däfä delfin alayýna bulanýq okean sulaýndaký minalarý tapmaq vä zärärsizläþdirmäk tapþýrýldý. Delfinlär häyatlarý bahasýna bu minalarý taparaq mähv etdilär.
1998-ci ildä Litvanýn Klaypeda þähäri yaxýnlýðýnda NATO täräfindän keçirilän “Baltic Challenge-98” härbi däniz tälimlärindä dä delfinlärdän istifadä edildi. Härbi tälim gämilärinin mühafizäsini tämin etmäk üçün ABÞ-ýn San-Dieqo þähärindäki tälim märkäzindän (Kaliforniya þtatý) Baltik dänizinä 5-6 delfin gätirilmiþdi. Delfinlärdän härbi mäqsädlär üçün ABÞ-ýn bu gün dä istifadä etdiyi 2005-ci ildä baþ verän täbii fälakät zamaný mälum oldu. 2005-ci ilin avqust ayýnda Florida vä Luiziana þtatý “Katrina” qasýrðasýnýn hücumuna märuz qaldý. Qasýrða zamaný Yeni Orlean þähäri su altýnda qaldý. 1000 adam qasýrðanýn qurbaný oldu. Hämin vaxt Luizianadaký härbi tälim märkäzindä “döyüþä” hazýr väziyyätdä olan 40 delfin saxlanýlýrdý.Onlarýn baþýna þübhäli akvalanqistläri mähv etmäk üçün mini pistoletlär bärkidilmiþdi. Qasýrða zamaný tälim märkäzinin daðýlmasýndan istifadä edän delfinlär okeana üz qoydular. Bu günä kimi onlardan xäbär yoxdur. Belä güman edilir ki, onlar istänilän sualtý obyekt üçün böyük tählükä mänbäyidirlär…

SSRÝ dä delfin “döyüþü”nä qoþulur
Hämin dövrdä SSRÝ-dä ABÞ-ýn tädqiqat märkäzlärindä delfinlärdän ibarät xüsusi härbi alaylar täþkil edildiyindän xäbär tutmuþdular. Ona görä dä därhal delfinlärdän härbi mäqsädlär üçün istifadänin häyata keçirilmäsi barädä qärar qäbul edildi. 1965-ci ildä iki däfä Sovet Ýttifaqý qährämaný, admiral, Härbi Däniz Qüvväläri komandaný Sergey Georgiyeviç Qorþkovun täþäbbüsü vä birbaþa þäxsi näzaräti altýnda Delfinlärin Elmi Tädqiqat Eksperimental bazasý yaradýldý. Bu elmi tädqiqat bazasý gizli “13132 K” härbi hissäsi adlanýrdý. “13132 K” härbi hissäsi Krým yarýmadasýnýn Kazaçya buxtasýnda (Sevastopol) yerläþirdi. O dövrdä ABÞ Härbi Däniz Qüvväläri admiralý C.Vilsonun verdiyi açýqlamadan mälum oldu ki, Märkäzi Käþfiyyat Ýdaräsi SSRÝ-nin delfinlärdän härbi mäqsädlär üçün istifadä edilmäsi barädä tädqiqatlara baþlamasýndan xäbär tutub. Qeyd edäk ki, ötän äsrin 50-70-ci illärindä SSRÝ vä ABÞ tädqiqat märkäzlärindä aparýlan araþdýrmalar näticäsindä adý çäkilän heyvanlarýn suda sürätlä häräkät etmälärinin säbäblärini öyränildi. Bunun äsasýnda da balina vä delfini xatýrladan yeni sualtý härbi gämilär yaradýldý. Mäsälädän uzaq düþmädän qeyd edäk ki, hämin dövrdä delfinlär üzärindä elmi tädqiqatlarýn dairäsi ildän-ilä geniþländirilirdi. 60-cý illärin sonlarýnda artýq SSRÝ-dä 50-dän artýq delfinlärin tädqiqat märkäzläri fäaliyyät göstärirdi. Näticädä, delfinlärin göndärdiyi siqnallarýn bäzilärinin kodu açýldý. Bu koda uyðun olaraq delfinlärä cavab siqnallarý göndärilmäyä, onlarý idarä etmäyä baþladýlar. 1974-cü ildä Krýmdaký “13132 K” härbi hissäsindä tälim keçilän Herkules adlý delfin 51 metr därinlikdä batan härbi torpedonu tapdý. Bunun ardýnca delfinlär dänizdä 1000 metr därinlikdä olan mina vä ya torpedonu, batmýþ gäminin qalýqlarýný asanlýqla müäyyän etmäyä baþladýlar. Delfinlärdän dänizdä vaxtý ilä batan gämilärin vä onlarýn yerlärinin müäyyän edilmäsindä dä istifadä etmäyi öyrändilär. 1979-1984-cü illärdä delfinlärin yardýmý ilä dänizin därinliklärindä 50 milyon rubldan artýq qiymätli äþyalar tapdýlar. SSRÝ-dä hätta delfinlärä täyyarädän paraþütlä tullanmaðý belä öyrätmiþdilär. 1975-ci ildä Sevastopol buxtasýnda qeyri-adi hadisä baþ verdi. Täyyarädän delfin tälimi ustasý Boris Jurid vä delfin eyni zamanda paraþütlä tullandýlar. Häm delfin, häm dä onun tälimçisi bu qeyri-adi uçuþu uðurla baþa vurdular. Amma iþ bununla bitmädi. ABÞ-da olduðu kimi, SSRÝ-dä dä delfinlärä atäþ açmaða öyrätdilär. Delfinlär asanlýqla su altýnda xüsusi sistemlärdän düþmän hädäfinä atäþ açaraq mähv etmäyi bacarýrdýlar. Ötän äsrin 70-c illärinin ortalarýnda artýq Krým yarýmadasýnda yerläþän härbi däniz bazalarýný su altýndan delfinlär qoruyurdular. Delfinlär bir sözlä, härbi däniz obyektlärinin qorunmasýnda äväzedilmäz “äsgärlär”ä çevrilmiþdilär. Delfinlärdän hätta batmaqda olan gämilärin aþkar edilmäsi vä su üzärindä qalmaða mäcbur olan insanlarýn xilas edilmäsindä belä istifadä edilirdi. SSRÝ Härbi Däniz Donanmasýna mäxsus gämilärin biri Yapon dänizindä fýrtýnaya düþäräk batmaqda idi. “SOS” siqnalýna äsasän gäminin yeri müäyyänläþdirilsä dä, onun yardýmýna getmäk mümkün olmurdu. Hündür dalðalar vä dähþätli fýrtýna buna imkan vermirdi. Gämidäki insanlarýn hamýsýný ölüm gözläyirdi. Belä bir aðýr väziyyätdä delfinlär kömäyä gäldilär. Onlarýn yardýmý ilä onlarla adamý ölümün päncäsindän xilas etmäk mümkün oldu. SSRÝ-nin daðýlmasý äräfäsindä delfinlärdän düþmän gämilärindä gedän danýþýqlarýn dinlänilmäsi, hätta gäminin yükünün müäyyän edilmäsi üçün belä istifadä etmäyä öyränmiþdilär.
Bu mäqsädlä delfinlärin baþ hissäsinä xüsusi mini dinlämä vä ya mini rentgen qurðusu yerläþdirilirdi. Bu qurðu ilä tächiz olunmuþ delfin düþmän gämisinä yaxýn üzäräk ona tapþýrýlan tapþýrýðý yerinä yetirirdi. Bu yolla o dövrdä SSRÝ ABÞ härbi gämilärinin sirrini, apardýðý yükü, häräkät trayektoriyasýný müäyyän edirdi. ABÞ-da SSRÝ-nin delfin käþfiyyatçýlarýndan xäbär tutmuþdular. Amma buna qarþý çýxara biläcäk bir qüvvä tapa bilmirdilär. Bir arada ABÞ-da delfinlärdän düþmän täräfin delfinlärinä qarþý istifadä etmäk istädilär. Bu plana äsasän gämiläri mühafizä edän delfinlär digär yad delfinläri o äraziyä buraxmamalý idilär. Amma delfinlärdä intuasiya vä bir-birinä qarþý istiqanlý davranmaq çox güclü olduðu üçün onlar “döyüþ” tapþýrýðýný yerinä yetirä bilmädilär. Delfinlärin hässaslýðý bäzän onlarýn insanlardan küsmäsinä dä gätirib çýxarýrdý. Mäsälän ABÞ vä SSRÝ Vyetnam müharibäsi zamaný delfinlärdän düþmän gämisini talan edän kamikadzelär kimi istifadä etmiþdilär. Mähv edilän gämi ilä birgä döyüþ tapþýrýðýný yerinä yetirän delfinlär dä hälak olmuþdular. Bunu anlayan digär delfinlär tälimçilärin tapþýrýðýný yerinä yetirmäkdän imtina edäräk dänizin därinliklärinä çäkildilär vä bir dä geri qayýtmadýlar. Yalnýz bundan sonra delfinlärdän kamikadzelär kimi istifadä edilmäsi ideyasýndan äl çäkildi. Amma delfinlärlä müqayisädä suitilär kamikadzeliyi häväslä yerinä yetirirlär. Qeyd edäk ki, SSRÝ daðýlandan sonra ABÞ-la SSRÝ arasýnda gedän “delfin” döyüþü bir qädär sängiyib. Bununla belä ötän il mälum olub ki, ABÞ sualtý härbi obyektlärinin mühafizäsini ävvälki kimi yenä dä delfinlärä tapþýrýb. Bir sözlä, delfinlär “härbi” xidmät keçmäkdä davam edirlär vä onlardan gäläcäkdä dä müxtälif mäqsädlär üçün istifadä ediläcäyi þübhäsizdir.
Əziz Mustafa